काठमाडौं, १८ असोज । नेपाली कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशनको उद्घाटन समारोह आइतबार काठमाडौंको खुलामञ्चमा सम्पन्न भएको छ। विभिन्न राजनीतिक दलका शीर्ष नेताहरूको उपस्थितिमा उद्घाटन भएको महाधिवेशन अब नीति, नेतृत्व र संगठनात्मक दिशाबारे निर्णय गर्ने बन्दसत्रतर्फ प्रवेश गर्दैछ।
यसपटकको महाधिवेशन कांग्रेसका लागि सामान्य नियमित अधिवेशन मात्र होइन, पार्टीभित्र लामो समयदेखि जारी नेतृत्व र वैधानिकताको विवादका बीच हुन लागेको महाधिवेशन भएकाले विशेष रूपमा हेरिएको छ। विशेष महाधिवेशनबाट गगनकुमार थापाको नेतृत्वमा नयाँ कार्यसमिति बनेपछि हुन लागेको यस महाधिवेशनमा पूर्वसभापति शेरबहादुर देउवा नेतृत्वको समूह भने सहभागी छैन। देउवा समूहले समानान्तर रूपमा छुट्टै महाधिवेशनको तयारी अघि बढाएको छ।
७ हजार ५ सयभन्दा बढी प्रतिनिधि
कांग्रेसका अनुसार १५औँ महाधिवेशनमा ७ हजार ५ सयभन्दा बढी महाधिवेशन प्रतिनिधि सहभागी हुँदैछन्। यो कांग्रेसको इतिहासमै सबैभन्दा ठूलो प्रतिनिधित्व भएको पार्टी प्रवक्ता देवराज चालिसेले बताएका छन्। यसअघि १४औँ महाधिवेशनमा ४ हजार ७ सय ४३ प्रतिनिधि सहभागी थिए।
प्रतिनिधिसभाका १ सय ६५ निर्वाचन क्षेत्रबाट प्रतिनिधिहरू चयन भएका छन्। यसपटक विधान संशोधन गरेर एउटा निर्वाचन क्षेत्रबाट निर्वाचित हुने प्रतिनिधिको संख्या ३३ पुर्याइएको छ। महिला, युवा, विभिन्न जातीय तथा सामाजिक समुदाय, श्रमिक, पेसागत क्षेत्र, अपांगता भएका व्यक्ति, लोकतन्त्रका सेनानी तथा द्वन्द्वपीडित र सहिद परिवारको प्रतिनिधित्वलाई समेत विशेष व्यवस्था गरिएको छ।
अब दुई दिन बन्दसत्र
उद्घाटनपछि असोज १९ र २० गते महाधिवेशनको बन्दसत्र सञ्चालन हुनेछ। बन्दसत्र पनि काठमाडौंको खुलामञ्चमै हुनेछ। ठूलो संख्यामा प्रतिनिधि सहभागी हुने भएकाले तीनवटा छुट्टाछुट्टै संरचना तयार गरिएको छ।
प्रतिनिधिलाई हिमाल, पहाड र तराई–मधेसका आधारमा समूह विभाजन गरी छलफल गराउने तयारी गरिएको छ। प्रत्येक संरचनामा डिजिटल बोर्ड राखिएको छ, जसबाट अर्को हलमा भइरहेको छलफलसमेत प्रत्यक्ष हेर्न र सुन्न सकिने व्यवस्था गरिएको कांग्रेसले जनाएको छ।
बन्दसत्रमा सभापति, उपसभापति, महामन्त्री र कोषाध्यक्षले आ–आफ्ना प्रतिवेदन प्रस्तुत गर्नेछन्। राजनीतिक, सांगठनिक, आर्थिक, समसामयिक तथा नीतिगत विषयमा प्रतिनिधिहरूले छलफल गर्नेछन्। सभापति गगन थापाले आगामी पाँच वर्षका लागि कांग्रेसको राजनीतिक, आर्थिक, उत्पादन, रोजगारी र विदेश नीतिसहितको राजनीतिक दस्तावेज प्रस्तुत गर्ने तयारी छ।
थापाले अघि सारेको ‘समुन्नत नेपालको वैचारिक कार्यक्रम’ महाधिवेशनबाट पारित भए त्यसलाई कांग्रेसको आगामी राजनीतिक कार्यक्रम बनाउने तयारी छ। पार्टी संगठनलाई थप व्यवस्थित बनाउन निर्वाचन ब्युरो, लिडरसिप एकेडेमी र गभर्मेन्ट इन्स्टिच्युटजस्ता संरचना बनाउने प्रस्तावसमेत अघि सारिएको छ।
२१ र २२ गते नेतृत्व चयन
बन्दसत्रपछि असोज २१ र २२ गते निर्वाचन प्रक्रिया अघि बढ्नेछ। त्यसमा केन्द्रीय सभापति, उपसभापति, महामन्त्री, सहमहामन्त्री, कोषाध्यक्ष तथा केन्द्रीय सदस्यका लागि उम्मेदवारी दर्ता, मतदान र मतगणना हुनेछ।
यसपटक विद्युतीय मतदान नहुने भएको छ। कांग्रेसले कागजी मतपत्रमार्फत मतदान गराउने तयारी गरेको छ। ठूलो संख्यामा प्रतिनिधि भएकाले निर्वाचनको परिणाम आउन केही समय लाग्न सक्ने अनुमान गरिएको छ।
सभापति पदका लागि भने बहुमतको व्यवस्था महत्वपूर्ण हुनेछ। कांग्रेसको विधानअनुसार सभापति निर्वाचित हुन कुल खसेको मतको ५० प्रतिशतभन्दा बढी मत आवश्यक हुन्छ। पहिलो चरणमा कुनै उम्मेदवारले आवश्यक बहुमत प्राप्त गर्न नसकेमा पहिलो र दोस्रो स्थानमा रहेका उम्मेदवारबीच पुनः मतदान हुने विगतको अभ्यास छ। १४औँ महाधिवेशनमा पनि पहिलो चरणमा कसैले ५० प्रतिशत नकटाएपछि शेरबहादुर देउवा र डा. शेखर कोइरालाबीच दोस्रो चरणमा मतदान भएको थियो।
नेतृत्वमा गगन थापाको दाबी बलियो
विशेष महाधिवेशनबाट सभापति बनेका गगनकुमार थापा यस महाधिवेशनबाट पुनः सभापति निर्वाचित हुने तयारीमा छन्। उनी काठमाडौं–४ बाट महाधिवेशन प्रतिनिधि निर्विरोध चयन भइसकेका छन्। उपसभापति विश्वप्रकाश शर्मा झापा–१ बाट प्रतिनिधि निर्वाचित भएका छन् भने महामन्त्री प्रदीप पौडेल काठमाडौं–५ बाट निर्विरोध प्रतिनिधि बनेका छन्।
यद्यपि सभापति तथा पदाधिकारीमा अन्य आकांक्षीहरू पनि मैदानमा आउने तयारीमा छन्। बन्दसत्रमा विधान संशोधनको विषयसमेत उठ्ने भएकाले पदाधिकारीको संरचना कस्तो बन्ने भन्ने विषय पनि महत्वपूर्ण बन्ने देखिन्छ। प्रस्तावअनुसार पदाधिकारी संख्या १७ बाट २१ पुर्याउने र उपसभापति तथा सहमहामन्त्रीको संख्या बढाउने तयारी छ।
देउवा समूह किन आएन ?
१५औँ महाधिवेशनको सबैभन्दा पेचिलो पक्ष भने पूर्वसभापति शेरबहादुर देउवा समूहको अनुपस्थिति हो।
देउवा पक्षले गगन थापा नेतृत्वको विशेष महाधिवेशनबाट बनेको कार्यसमितिको वैधानिकतामाथि प्रश्न उठाउँदै आएको छ। निर्वाचन आयोगले थापा नेतृत्वलाई आधिकारिकता दिएपछि देउवा पक्ष सर्वोच्च अदालत पुगेको थियो। सर्वोच्चले यसअघि थापा पक्षलाई मान्यता दिए पनि उक्त फैसलामाथि पुनरवलोकनका लागि अनुमति दिएको विषय अहिले पनि विवादको मुख्य आधार बनेको छ।
यही आधारमा देउवा पक्षले असोज १८–२२ मा हुने महाधिवेशनलाई स्वीकार नगरी मंसिर २१, २२ र २३ गते छुट्टै १५औँ महाधिवेशन गर्ने कार्यतालिका सार्वजनिक गरेको छ। देउवा पक्षले निर्वाचन आयोगलाई समेत आफ्नो महाधिवेशनसम्बन्धी जानकारी गराइसकेको छ।
पूर्वसभापति देउवाले आफ्ना नेता–कार्यकर्तालाई थापा नेतृत्वको महाधिवेशनमा सहभागी नहुन आग्रह गर्दै १४औँ महाधिवेशनबाट निर्वाचित कार्यसमितिकै नेतृत्वमा विधिसम्मत रूपमा १५औँ महाधिवेशन हुनुपर्ने धारणा राख्दै आएका छन्।
तर देउवा पक्ष पूरै खाली छैन
तर ‘देउवा समूहका कोही पनि सहभागी छैनन्’ भन्ने अवस्था भने पूर्णतः सही होइन। पछिल्लो समय देउवा समूहमा रहेका धेरै नेता तथा पूर्वकेन्द्रीय सदस्यहरू थापा नेतृत्वको संस्थापन पक्षमा फर्किएर १५औँ महाधिवेशनमा सहभागी भएका छन्।
कांग्रेस प्रवक्ता देवराज चालिसेले करिब ९९.९९ प्रतिशत नेता–कार्यकर्ता महाधिवेशनमा सहभागी भइरहेको दाबी गरेका छन्। उनका अनुसार विशेष महाधिवेशनमा सहभागी नभएका देउवा पक्षका धेरै नेता पनि अहिले संस्थापन पक्षमा समाहित भइसकेका छन्।
यसकारण अहिलेको विवादलाई केवल ‘देउवा बनाम गगन’को व्यक्तिगत प्रतिस्पर्धाभन्दा पनि कुन महाधिवेशन वैधानिक हुन्छ र कांग्रेसको आधिकारिक नेतृत्व कसले गर्छ भन्ने प्रश्नका रूपमा हेरिएको छ।
देउवा पक्ष छुट्टै महाधिवेशनमा गएपछि के हुन्छ ?
यही प्रश्न अहिले कांग्रेसभित्र सबैभन्दा गम्भीर बनेको छ। एउटै पार्टीको नाम, झन्डा र चुनाव चिह्न प्रयोग गर्दै दुई समूहले छुट्टाछुट्टै महाधिवेशन गर्ने अवस्था बनेको छ। तर कांग्रेस कानुनी रूपमा अहिलेसम्म औपचारिक रूपमा विभाजित भएको छैन।
यदि दुवै पक्षले आ–आफ्नो महाधिवेशन सम्पन्न गरेर अलग–अलग नेतृत्व चयन गरे भने कांग्रेसभित्रको विवाद थप गहिरिन सक्छ। त्यस अवस्थामा पार्टीको आधिकारिकता, नेतृत्व, केन्द्रीय समिति, चुनाव चिह्न र निर्वाचन आयोगमा कसलाई आधिकारिक कांग्रेस मान्ने भन्ने विषय फेरि कानुनी तथा राजनीतिक विवादमा जाने सम्भावना रहन्छ।
अर्कोतर्फ, सर्वोच्च अदालतमा विचाराधीन पुनरवलोकनको परिणामले पनि यो विवादको भविष्यमा महत्वपूर्ण प्रभाव पार्न सक्छ। त्यसैले अहिले हुने गगन पक्षको महाधिवेशन र मंसिरमा देउवा पक्षले गर्ने भनिएको महाधिवेशन दुवैलाई कांग्रेसको आन्तरिक शक्ति संघर्षसँगै कानुनी संघर्षको रूपमा समेत हेरिएको छ।
कांग्रेसको भविष्यका लागि निर्णायक पाँच दिन
यसरी हेर्दा असोज १८ देखि २२ गतेसम्मको पाँचदिने महाधिवेशन कांग्रेसका लागि नेतृत्व चयन गर्ने सामान्य कार्यक्रम मात्र होइन। बन्दसत्रले पार्टीको आगामी राजनीतिक दिशा, विधान र संगठनात्मक संरचना तय गर्नेछ भने निर्वाचनले आगामी नेतृत्वको टुंगो लगाउनेछ।
सभापति गगन थापाले नयाँ पुस्तालाई समेटेर कांग्रेसलाई रूपान्तरण गर्ने दाबी गरिरहेका छन्। प्रवक्ता देवराज चालिसेका अनुसार महाधिवेशनले नयाँ नीति, नेतृत्व र संकल्पका साथ कांग्रेसलाई अघि बढाउनेछ।
तर महाधिवेशन सकिएपछि पनि देउवा पक्षको समानान्तर महाधिवेशनको प्रश्न बाँकी नै रहनेछ। त्यसैले कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशनको वास्तविक परीक्षा नयाँ नेतृत्व चयनमा मात्र होइन, त्यसपछि पार्टीलाई एकताबद्ध राख्न सकिन्छ कि सकिँदैन भन्नेमा पनि हुनेछ।
यदि देउवा पक्ष र थापा पक्षबीच सहमति हुन सकेन भने कांग्रेस औपचारिक विभाजनको दिशातर्फ जाने जोखिम बढ्नेछ। तर संवाद र कानुनी विवादको समाधानमार्फत दुवै पक्ष एउटै संरचनामा समाहित हुन सकेमा यो महाधिवेशन कांग्रेसको लामो आन्तरिक संघर्षपछि नयाँ एकताको सुरुवातसमेत बन्न सक्ने देखिन्छ।




कांग्रेस महाधिवेशनमा देखियो दलहरूको शक्ति प्रदर्शन, नेताहरूले दिए फरक–फरक सन्देश
‘व्यवस्था नै गलत छ, अवस्था मात्रै होइन’ : प्रभु साहले अघि सारे नयाँ राजनीतिक संघर्षको खाका (प्रतिवेदनसहित)
जर्मनीमा व्यवसायको उचाइ चुमेका टंक लम्साल अब कांग्रेसको केन्द्रीय राजनीतिमा
निर्वाचनमा कम्युनिस्ट र लोकतान्त्रिक शक्तिबीच सहकार्य गर्नुपर्छ : प्रचण्ड
टिप्पणीहरू
0 प्रकाशित टिप्पणीटिप्पणी र Like गर्न निःशुल्क सदस्य खाता आवश्यक छ।
खाता बनाउनुहोस्लगइन